skamieniałości-janusz
ZAKRZÓWEK GEOLOGIA
blank.gif

ZAKRZÓWEK


Zakrzówek to fragment zielonego terenu Krakowa, który należy do osiedla Ruczaj. Znajduje się w południowo – zachodniej części miasta i wchodzi w skład Dzielnicy VIII Dębniki (Ryc.1).




Ryc. 1
A - fragment mapy okolic Krakowa (Gradziński,1994): położenie Zakrzówka względem Krakowa
B - fragment mapy Polski – dojazd do Zakrzówka i lokalizacja odsłonięć (http://www.zumi.pl)
czerwona gwiazda - lokalizacja odsłonięcia

Budowa geologiczna rejonu Zakrzówka (os. Ruczaj) ograniczona została w niniejszej pracy jedynie do opisania obserwacji dokonanych przez autora w latach 2006-2010 w czasowo dostępnych wykopach pod fundamenty, które zlokalizowane były przy ulicy Pychowickiej. W sumie wykonano siedem wkopów: sześć o rozciągłości S – N o wymiarach 40 x 20 m oraz jeden E – W o wymiarach 30 x 60 m (Ryc. 2). Takie usytuowanie ich względem siebie umożliwiło szczegółowe prześledzenie budowy geologicznej oraz badanie relacji warstw w poszczególnych odkrywkach.



Ryc. 2 Plan sytuacyjny wykopów pod fundamenty zlokalizowanych przy ulicy Pychowickiej

W odsłonięciach udokumentowano wapienie gąbkowe (Ryc. 3-1) ścięte powierzchnią abrazyjną o kącie nachylenia około 7 ° ku południowemu – zachodowi. Na nich leżały osady kredy, które reprezentowały były przez:
- margle bladoniebieskie (wykopach od I do III, w IV zanikają na ścianie wschodniej), w spągu oraz sporadycznie w wyższych partiach występowały bardzo dobrze obtoczone otoczaki kwarcu oraz fosforyty - ku górze (od powierzchni abrazyjnej) ich wielkość maleje, (santon?) (Ryc. 3-2),
- margle szare (I-V, VII) w spągowej części na kontakcie z powierzchnią abrazyjną zawierały dobrze obtoczone otoczaki kwarcu oraz fosforyty (kampan) (Ryc. 3-3),
- margle kremowe (stwierdzone I-II wykopie w formie gniazda\soczewki w marglach szarych), lekko zapiaszczone (kampan) (Ryc. 3-3a),
- margle białe z czertami (I-V, VII) wykazywały warstwowanie: miększy margiel przewarstwiony był twardszym, w którym występowały czerty (kampan) (Ryc. 3-4).
- zlepieńce (IV,V), spoiwo margliste, bazalne o barwie kremowej w części północnej oraz zielono – niebieskiej (zabarwienie od pirytu?) w części środkowej i południowej ściany wschodniej. Otoczaki dobrze obtoczone o różnej wielkości i kształcie. Poza kwarcem stwierdzono również fosforyty oraz różnej wielkości fragmenty stromatolitu . Osady wypełniały szczeliny powstałe w wapieniu jurajskim (Ryc. 4-I), których kierunek był poziomy lub pionowy (Ryc. 6 A, B). Od stropu wapieni jurajskich sięgały ponad 1 m głębokości (górny turon/dolny koniak (t/cn) – Kołodziej i inni, 2010),
- zlepieńce (występowały wyłącznie w IV wykopie na ścianie wschodniej oraz południowej Ryc. 4-II), spoiwo ilaste o barwie brązowo-żelazistej z zielonymi przewarstwieniami. Otoczaki (głównie kwarc) - wykazują średni stopień obtoczenia, tekstura bezładna. W niektórych strefach otoczaki zlepione były gipsem (wiek nie znany) (Ryc. 5). Osady wykazywały zmienną miąższość. W północnej części ściany wschodniej wynosiła ona 20 cm, ku południowi systematycznie malała, aż w ostateczności zanikła. Pojawiła się dopiero na 6 m ściany południowej.





Ryc. 3 Przekrój przez utwory górnej kredy na ścianie wschodniej w II wykopie przy ulicy Pychowickiej



Ryc. 4 Przekrój przez utwory górnej kredy na ścianie wschodniej w IV wykopie przy ulicy Pychowickiej I – strefa występowania dajek neptuniczny, II – warstwa brązowych zlepieńców



Ryc. 5 Osady brązowego zlepieńca występujące w IV wykopie



Ryc. 6 Dajki neptuniczne o przebiegu A – poziomym oraz B – pionowym



Ryc. 7 Przekrój przez utwory miocenu na ścianie południowej w V wykopie przy ulicy Pychowickiej

Poza utworami jury i kredy w wykopach V - VII odsłaniały się również brązowo – zielone iły mioceńskie z otoczakami wapieni w spągu. Zalegały one na wapieniach, których powierzchnia była poszarpana (Ryc. 7). Na kontakcie miocenu z jurą w obrębie wapieni dostrzeżono zmiany w postaci lamin – być może początek calichefikacji (?). Inne utwory mioceńskie to różowe wapienie oraz zlepieńce pizolitowe określane mianem wadoidowych (Rutkowski, 1993), znalezione w VII wykopie (Ryc. 9). W wapieniach jury, zlepieńcach, marglach kredy odnotowano przejawy epigenetycznej pirytyzacji. Związane to było z roztworami, które migrowały od dołu wykorzystując uskoki oraz spękania. Najlepiej przedstawiało się to w wapieniach, które w strefie spękań przejawiały nieregularne strefy lub żyły barwy ciemnoszarej lub niebieskoszarej (Ryc. 8). W zlepieńcach piryt miał postać drobnych kryształków na otoczakach oraz wypełniał przestrzeń między nimi. W marglach bladoniebieskich piryt był głównie rozproszony, być może od tego pochodzi jego zabarwienie. Sporadycznie pojawiały się kryształy pirytu, bezładnie rozmieszczone w skale bądź krystalizujące na skamieniałościach (Ryc. 10). W iłach wypełniających lej krasowy piryt wykazywał rozproszenie. Jedyniew strefie, gdzie w ile występował kalcyt piryt przybierał postać drobnych kryształów wypełniając puste przestrzenie. Poza procesem pirytyzacji w wapieniach występowały epigenetyczne utwory krzemionkowe. Przejawy jej zaobserwowano w IV, V oraz VII wykopie jako czarne żyły i gniazda w wapieniach. <\p>



Ryc. 8 Przejawy pirytyzacji wapieni jury wzdłuż spękania



Ryc. 9 Widok na północną ścianę w VII wykopie (1) z zaznaczonym miejscem występowania wapieni różowych i zlepieńców pizolitowych (2)



Ryc. 10 Kryształy pirytu na Offaster sp. (A) oraz Echinocorys sp. (B)

Szczeliny pionowe i poziome, które wypełnione były zlepieńcem okazały się dajkami neptunicznymi (Kołodziej i inni, 2008; Krobicki i inni, 2008). Wskazują one na późnokredową, synsedymentacyjną ekstensyjną aktywność tektoniczną na tym obszarze (Krobicki, 2008). Inny pogląd na ten temat wyraża Kołodziej i inni (2010), według którego są to dajki iniekcyjne.
Obecnie stanowisko jest całkowicie niedostępne. Istnieje jednak możliwość obserwacji osadów najwyższej części profilu (margle z czertami). Odsłaniają się one w pobliskim kamieniołomie w lejach krasowych znajdujących się na zwężeniu pomiędzy dwoma zbiornikami. Dostęp do nich możliwy jest jedynie od góry kamieniołomu (Ryc. 11). <\p>



Ryc. 11 Odsłonięcia osadów górnej kredy w lejach krasowych w kamieniołomie na Zakrzówku (http://maps.google.pl)


Wykorzystany teks jest fragmentem mojej pracy magisterskiej "Górnokredowe stanowiska paleontologiczne jako atrakcje geoturystyczne Krakowa i okolic" <\p>

blank.gif
capmain-b-left.pngcapmain-b-right.png
74,615 unikalne wizyty